Filmoteka Myślącego Człowieka “Obywatel Poeta”
“Obywatel Poeta”
sobota, 31 lipca 2010 17:57 | 
| 
Przypominam o tym dokumencie w związku z niedawną rocznicą śmierci Zbigniewa Herberta. Z przyczyn technicznych atrykuł nie mógł niestety ukazać się wcześniej. Herbert jest prywatnie dla mnie najważniejszym poetą utożsamianym z zachowaniem nadziei na odzyskanie niepodległości po II wojnie światowej. Nie tylko za sprawą opisywania bohaterstwa Żołnierzy Wyklętych, i wspominania o sprawach o których mówić nie było wolno. Zadeklarowany antykomunista, który nigdy nie szedł na rękę władzy, nawet za cenę swojego ubóstwa. Angażował się aktywnie w krytykę władz komunistów, nawet po 1989 roku. Obnażał też poczynania takich kłamców jak michnik, którzy próbowali się uwiarygadniać kosztem jego autorytetu.
Prezentujemy film w reżyserii Jerzego Zalewskiego. Dokument, który już przed emisją wywołał duże kontrowersje. Przede wszystkich chodziło o wypowiedzi Herberta na temat innych pisarzy, Michnika i bliskich poety. TVP, która wyprodukowała program nie chciała się zgodzić na puszczenie go w wersji przedstawionej przez reżysera. W dokumencie zatwierdzającym emisję w TVP napisano:
“Do 37. minuty film jest bardzo dobry. W drugiej części filmu rytm zostaje zakłócony zbędnymi dygresjami, wypowiedziami nic nie wnoszącymi do historii życia Poety. (…) Pojawiają się także w narracji wątki niewyjaśnione, nieczytelne dla niewtajemniczonego widza, a także budzące wątpliwości natury etycznej”.
TVP nalegała, żeby niektóre sceny z filmu zostały wycięte, a przede wszystkim te, które opowiadają o innych pisarzach, bliskich poety. Są to m.in. wypowiedzi Jacka Trznadla czy samego poety dotyczące Czesława Miłosza i Adama Michnika. Reżyser jednak nie zgodził się na żadne zmiany. Potem pojawił się problem czy w filmie można wykorzystać głos Herberta, który może stanowić przedmiot prawa autorskiego i bez zezwolenia spadkobierczyni po poecie, jego żony, Katarzyny Herbert, nie będzie można go wyemitować. Prawnicy jednak orzekli, że wykorzystanie głosu Herberta nie narusza jej praw majątkowych. Czynione było wiele zabiegów by produkcja nie ujrzała światła dziennego.
Po półrocznych negocjacjach, w końcu, postanowiono wyemitować film w wersji reżyserskiej, bez poprawek. Jednak premiera filmu była powiązana z dyskusją podczas, której ostro atakowano Herberta i Zalewskiego, reżysera filmu . Po wszystkim reżyser powiedział:
“Po zmontowaniu nie zdążyłem go pokazać Herbertowi, bo to było po tej burzy, w trakcie której zmarł.(…) I potem, po pół roku walki, jest premiera mojego filmu z zadziwiającym komentarzem rzecznika telewizji publicznej, który wystąpił przed emisją i powiedział, że to skandal, iż pokazujemy taki film.(…) Na pięć lat ? to znaczy mam nadzieję, że na pięć lat ? straciłem możliwość realizacji filmów dla telewizji, czyli tak naprawdę robienia filmów w ogóle.?
Oto kontrowersyjne wypowiedzi z filmu:
Jacek Trznadel o tym, że wiersz “Chodasiewicz” był o Czesławie Miłoszu:
“Przyszedłem do Herberta na początku lat 90., tu w Warszawie. I on wyciągnął rękopis wiersza zatytułowany ‘Chodasiewicz’ . Przeczytałem do połowy, uniosłem wzrok i powiedziałem: ‘Ależ przecież to jest wiersz o Miłoszu’ . Wtenczas twarz Herberta rozjaśniła się jak twarz autora, który cieszy się, że czytelnik zgadł jego autorski zamysł”.
Joanna Salamon o wierszu “Wilki” i Miłoszu:
Weźmy wiersz ‘Wilki’ [z tomu Herberta 'Rovigo' ]: ‘Ponieważ żyli prawem wilka/ historia o nich głucho milczy/ pozostał po nich w kopnym śniegu/ żółtawy mocz i ten ślad wilczy (…) nie opłakała ich Elektra/ nie pogrzebała Antygona (…) Ponieważ żyli prawem wilka/ historia o nich głucho milczy/ został na zawsze w dobrym śniegu/ żółtawy mocz i ten trop wilczy’ (…) Ale dlaczego ‘żółtawy mocz’ po nich został, dlaczego to wydobywa? Ano, mogę się mylić, ale sądzę, że dlatego, że Czesław Miłosz napisał w ‘Toaście’ : ‘Nie cierpię ludzi, którym uderza do głowy ten moczopędny środek narodowy’ . Czyli patriotyzm, taki nadmierny”.
Zbigniew Herbert o konformizmie Miłosza w stosunku do władzy komunistycznej:
“W decydującym momencie, rok 1945-47, kiedy ludzie nazywani bandytami umierali w lesie za Polskę, on pisywał felietony, niestosowne, w ‘Dzienniku Polskim’ . Za co dostał, bo to tak trzeba nazwać, posadę attaché kulturalnego w Stanach. Ja nie wymagam od przyjaciół, żeby zawsze byli mojego zdania, tylko żeby nie byli zdania tak przeciwnego, i tak konformistycznego, jakiegoś wazeliniarskiego, że to się nie da jeść.
Czy patrzeć nawet na to. I doszło do takiego spotkania w Kalifornii, gdzie on powiedział (…) o przyłączeniu [Polski do ZSRR] jako siedemnastej republiki. To było morderstwo intelektualne na swojej ojczyźnie. Więc tak, jak napisałem w liście: wstałem i wygarnąłem. Wściekłość dawała mi skrzydła”.
Jacek Trznadel o wykresleniu przez Herberta stwierdzenia “mój najukochańszy przyjaciel Adam Michnik”:
“Kiedy przygotowywałem do druku ostatnie wydanie ['Hańby domowej' ] z roku 1997, rozszerzone, Herbert powiedział, żeby z jego wywiadu skreślić kilka słów. Było tam powiedziane ‘mój najukochańszy przyjaciel Adam Michnik’ . Otóż Zbigniew Herbert powiedział: - Słowa ‘mój najukochańszy przyjaciel’ skreślić grubą kreską. Oczywiście uczyniłem…”.
Zbigniew Herbert o Michniku:
“Michnik jest manipulatorem. To jest człowiek złej woli, kłamca. Oszust intelektualny. Ideologia tych panów, to jest to, żeby w Polsce zapanował ’socjalizm z ludzką twarzą’ . To jest widmo dla mnie zupełnie nie do zniesienia. Jak jest potwór, to powinien mieć twarz potwora. Ja nie wytrzymuję (…), ja uciekam przez okno z krzykiem”.
Zbigniew Herbert o Michniku:
W tekście wykorzystałem materiały z www.niedoczytania.pl
Zbigniew Herbert urodzony 29 października 1924, zmarł 28 lipca 1998
Przesłanie Pana Cogito
Idź dokąd poszli tamci do ciemnego kresu
po złote runo nicości twoją ostatnią nagrodę
idź wyprostowany wśród tych co na kolanach
wśród odwróconych plecami i obalonych w proch
ocalałeś nie po to aby żyć
masz mało czasu trzeba dać świadectwo
bądź odważny gdy rozum zawodzi bądź odważny
w ostatecznym rachunku jedynie to się liczy
a Gniew twój bezsilny niech będzie jak morze
ilekroć usłyszysz głos poniżonych i bitych
niech nie opuszcza ciebie twoja siostra Pogarda
dla szpiclów katów tchórzy - oni wygrają
pójdą na twój pogrzeb i z ulgą rzucą grudę
a kornik napisze twój uładzony życiorys
i nie przebaczaj zaiste nie w twojej mocy
przebaczać w imieniu tych których zdradzono o świcie
strzeż się jednak dumy niepotrzebnej
oglądaj w lustrze swą błazeńską twarz
powtarzaj: zostałem powołany - czyż nie było lepszych
strzeż się oschłości serca kochaj źródło zaranne
ptaka o nieznanym imieniu dąb zimowy
światło na murze splendor nieba
one nie potrzebują twego ciepłego oddechu
są po to aby mówić: nikt cię nie pocieszy
czuwaj - kiedy światło na górach daje znak - wstań i idź
dopóki krew obraca w piersi twoją ciemną gwiazdę
powtarzaj stare zaklęcia ludzkości bajki i legendy
bo tak zdobędziesz dobro którego nie zdobędziesz
powtarzaj wielkie słowa powtarzaj je z uporem
jak ci co szli przez pustynię i ginęli w piasku
a nagrodzą cię za to tym co mają pod ręką
chłostą śmiechu zabójstwem na śmietniku
idź bo tylko tak będziesz przyjęty do grona zimnych czaszek
do grona twoich przodków: Gilgamesza Hektora Rolanda
obrońców królestwa bez kresu i miasta popiołów
Bądź wierny Idź
http://www.zbigniew.herbert.pl/
"...idź wyprostowany wśród tych co na kolanach.."
Nie wiem jakby się potoczyły moje losy, gdyby nie wpływ "Przesłania Pana Cogito". Panie Zbigniewie, dziękuję
M.
Dodaj do...
| < Poprzednia | Następna > |
|---|
Filmoteka Myślącego Człowieka “Obywatel Poeta”
